Kserozis (deri kuruluğu) geriatrik bireylerde oldukça sık görülen deri problemlerindendir. Yaşla beraber deride görülen fizyolojik değişiklikler dışında çevresel faktörler, sistemik hastalıklar ve kullanılan bazı ilaçlar deri kuruluğuna katkıda bulunabilmektedir. Kserozis kaşıntıya neden olabilmekle birlikte deri bariyerinin bozulması ile birçok cilt hastalığına zemin hazırlamaktadır. Geriatrik bireylerdeki cilt problemlerine yaklaşırken deri kuruluğunu engelleyecek önlemler alınması ve deri kuruluğunun uygun ürünlerle tedavi edilmesi önemlidir.
Anahtar Kelimeler: Kserozis; geriatri; nemlendiriciler; gerontoloji
Kserozis geriatrik bireylerdeki en sık deri problemlerinden biri olup kuru, pullanmış ve yer yer çatlamış (fissüre) deri bulguları ile karakterizedir.Ülkemizin doğusunda yürütülen yakın zamanlı bir çalışmada yaşlı bireylerdeki kserozis oranı %5.4 olarak tespit edilmiştir.3 Türkiyede huzurevinde kalan 300 geriatrik hastada dermatolojik bulguların incelendiği bir çalışmada kserozis %45.3 oranı ile ikinci sırada bulunmuştur. Kserozis ile ilişkili kaşıntı sıklığı %3.6 olarak tespit edilmiştir.Kserozis ellerde ve gövdede görülebilmekle beraber çoğunlukla alt bacaklarda görülmekte ve şiddetli kaşıntı, ekskoriyasyonlar, sekonder enfeksi- yonlar ve asteatotik egzema gibi inflamatuar değişikliklere neden olabilmektedir .Yine kserotik deride bariyer bütünlüğü bozulduğundan alerjen ve irritan maddeler deriye daha kolay penetre olabilmekte ve kontakt dermatit gibi deri hastalıklarının bu bireylerde daha sık görülmesine neden olmaktadır.Yaşlı birey- lerde transepidermal su kaybının artmış olması, sebum ve ter bezi aktivitesinin azal- ması, lipid yapımı ve keratinizasyondaki bozukluklar, hormonal ve ph değişiklikleri, deri bariyer bütünlüğünün bozulması deri kuruluğunu tetikleyen önemli faktörler- dendir.Ayrıca derinin hidrasyonunda önemli rolü olan aquaporin-3 proteini yaşla beraber azalmakta ve deri kuruluğuna, elastisitede azalmaya ve deri bariyer bütünlüğünde azalmaya neden olmaktadır.Yaşlanma ile derinin ph’sı alkali hale gelmekte ve tamponlama kapasitesi azalmaktadır.11 Yaşlı bireylerde stratum korneumda ph’nın artması lipid yapımı ile ilgili enzimlerin düzgün çalışamamasına ve deri bariyer bütünlüğünde azalmaya neden olmaktadır. Ayrıca asidifikasyonun bo- zulması epidermal bütünlüğün korunma- sında önemli rol oynayan serin proteazları aktive ederek derideki kor- neodesmozomların erken yıkılmasına ve deskuamasyona neden olmaktadır.Bunun dışında proteazlar deride özel reseptörlere bağlanarak (protease activated recep- tors-PARs) inflamasyon ve kaşıntı gibi etkilere de neden olmaktadır.Egzematöz atopik dermatitte artmış serin proteaz aktivitesi korneositlerde prematür deskuamas- yona neden olmakta ve epidermal bariyer bütünlüğü bo- zarak deriden su kaybına neden olmaktadır. Ancak deri kuruluğunun stratum korneumda azalmış serin proteaz aktivitesine bağlı korneosit akkümülasyonu (retansiyon hiperkeratozu) ile ilişkisi olduğunu bildirildiğinden kse- rozis ve epidermal proteaz aktivitesi ilişkisi tartışmalı- dır.15 Alkali ph’da daha aktif olan seramidazın yaşlı bireylerde epidermal lipid bariyerini bozduğu ve bu de- ğişikliğin geriatrik bireylerdeki deri kuruluğunun ne- denlerinden biri olduğu bildirilmiştir.Bunların dışında ısı kaynakları ve klimalara maruziyet, irritan ve deri bariyerini bozan deterjan, sabun, kolonya ya da diğer temizleyicilerin kullanılması deri kuruluğuna neden olan dış faktörlerdendir. Sık banyo yapılması ve ovalama keseleme gibi sürtme hareketleri de derinin koruyucu bariyerini bozarak nem kaybını artırıcı etki gös- termektedir. Özellikle kış aylarında havanın neminin azalması kserozise bağlı şikayetlerin alevlenmesine neden olmaktadır.Ayrıca geriatrik bireylerde eşlik edebilen sistemik hastalıklar, bu bireylerde sık kullanı- lan diüretik ve kolesterol düşürücüler gibi ilaçlar da kse- rozise katkıda bulunabilmektedir.5,6 Özellikle radyoterapi, son dönem böbrek yetmezliği, çinko ve esansiyel yağ asidi eksikliği gibi beslenme problemleri, hipotiroidizm, terleme azalmasına neden olan nörolojik hastalıklar, tıkayıcı safra kanalı hastalıkları, malignensi- ler ve HIV enfeksiyonu, diayabet geriatrik hastalarda kserozise neden olabilir.19-24 Yatağa bağımlı olmanın ve psikiyatrik hastalığa sahip olmanın kserozis için risk faktörü olduğu ve muhtemelen psikiyatrik ilaçların deri kuruluğunu tetiklediği belirtilmiştir.
Kserotik deri değişikliklerin önlenmes